NƯỚC CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM MUÔN NĂM!
Select the search type
 
  • Site
  • Web
Search

Chi tiết tin

Danh nhân Thăng Bình

Nguyễn Đạo (1803 - 1872)

Tác giả: Lê Thí Ngày đăng: 9:06 | 08/03/16 Lượt xem: 1751

Nguyễn Đạo tự là Suất Tính, thụy là Trang Khái, sinh năm 1803 tại làng Hà Lam, huyện Lễ Dương, phủ Thăng Bình, nay thuộc thị trấn Hà Lam, huyện Thăng Bình, tỉnh Quảng Nam. Tộc Nguyễn của ông có nguồn gốc từ xã Bình Luật, huyện Thạch Hà, phủ Hà Ba, Thừa tuyên Nghệ An (nay là huyện Thạch Hà, tỉnh Hà Tĩnh, di cư vào lập nghiệp ở Thăng Bình từ thời “Bình Chiêm hưng quốc” của Lê Thánh Tông vào năm 1471 (1).

     Mồ côi cha từ nhỏ, nhà nghèo nhưng ông rất ham học và thờ mẹ chí hiếu.Năm 1820, ông thi đỗ tú tài. Năm 1843 được bổ làm huấn đạo nhưng từ chối, xin được ở nhà phụng dưỡng mẹ già.
     Ở quê nhà ông lấy việc cày ruộng đọc sách làm sự nghiệp, lấy hiếu để, đạo nghĩa dạy con cháu và cảm hóa người dân trong hương lí. Ông có lòng nhân đạo luôn giúp đỡ người nghèo, người gặp hoạn nạn không những trong mà cả ở ngoài làng. Không những đem của cải của mình để giúp đỡ ông còn vận động mọi người quyên góp mỗi khi trong vùng có thiên tai, hoạn nạn. Sách Đại Nam liệt truyện của Quốc sử quán triều Nguyễn (2) cho biết:
     - “Hồi đầu năm Tự Đức thứ nhất (1848) mùa màng luôn bị thất bát, Đạo quyên chẩn không ngại tốn, làng Đạo ở và những thôn xã lân cận nhờ thế được sống qua rất nhiều”.
     - Từ năm Mậu Ngọ đến năm Quý Hợi (1858-1863), vùng bờ biển hữu sự, dân trong hạt đói, tỉnh thần phái ủy cho đạo đi khuyên quyên được 6 vạn quan. Đạo lại tự quyên của nhà để cấp cho hương binh và giúp việc phát chẩn, tiền  cũng như thóc đều kể có hàng vạn…
”(trang 476).
     Ông vận động nhân dân trong làng khai hoang, làm thủy lợi để có thêm đất canh tác, lập nghĩa thương để làm kế phòng đói, nhờ thế trong làng được no đủ, đời sống được an lành, ai cũng nhớ ơn và kính trọng ông. Ông khuyến khích dân làng đặt ra học điền, xây trường mời thầy về dạy cả văn lẫn võ nhờ thế làng Hà Lam trở thành một ngôi làng văn vật hàng đầu cả huyện.Ông còn vận động xây chùa chiền, lập hương ước, cải thiện trong phong tục. Đời sống văn hóa, tinh thần của người dân được cải thiện. Thấy dân làng An Phú, Dục Thúy trong huyện không có đất để canh tác, phải ăn ở lênh đênh trên mặt nước. Ông đã vận động dân làng mình chia sẻ, đem 20 mẫu công điền nhượng cho. Công trạng của ông được quan địa phương tâu lên triều đình đề nghị khen thưởng. Đích thân vua Tự Đức thưởng ông 2 tấm ngân bài. Dân làng ông cũng được triều đình thưởng một tấm biển có 4 chữ “Thiện tục khả phong” (Thói thiện đáng làm gương).
     Các quan đến trấn nhậm tại địa phương đều tìm đến ông để tìm hiểu tình hình và xin ông lời khuyên. Tất cả đều được ông giải trình cặn kẽ, nhờ thế việc trị nhậm đem lại hiệu quả.Ai cũng kính trọng và nhớ ơn ông.
     Nguyễn Đạo là người có công đầu trong việc xây dựng Văn thánh của huyện Lễ Dương. Năm 1856 dưới triều Tự Đức, văn thân hàng huyện đã tín nhiệm để cử ông đứng ra vận động kinh phí và tấu trình lên triều đình xin thành lập văn thánh cho huyện làm nơi thờ Khổng Tử, các vị khoa bảng và khuyến khích việc học hành cho con em của huyện. Nhờ uy tín của ông mà triều đình chuẩn y. Ông cũng vận động dân làng Hà Lam của mình hiến đất để xây dựng văn thánh.Nhờ vậy việc xây dựng được tiến hành trôi chảy, nhanh chóng.
     Các con ông đều học hành thi cử đỗ đạt, một người là phó bảng (Nguyễn Thuật) làm đến tứ trụ triều đình, hai người là cử nhân (Nguyễn Tạo và Nguyễn Duật), một người là tú tài (Nguyễn Suyền). Cháu ông cũng đỗ cử nhân, tú tài (Nguyễn Chức và Nguyễn Kinh). Ông luôn dạy con cháu dù làm quan đỗ đạt cũng luôn phải làm việc nghĩa giữ âm đức cho dòng họ, tổ tiên. Ông thường bảo “nếu xuất hiện một vị tiến sĩ làm hại âm đức thì không bằng xuất hiện một người bình thường biết tiếp tục làm phúc”. Trên bước đường hoạn lộ các con của ông luôn nhớ lời khuyên của cha vì vậy tất cả đều trở thành “hoạn đồ thanh thản”, được nêu danh tốt trong sự nghiệp làm quan, được triều đình tin tưởng nêu gương, nhân dân mến phục. Nguyễn Thuật làm quan trải 8/13 đời vua triều Nguyễn, được phong Thái tử thiếu bảo Hiệp biện đại học sĩ, tước An Trường tử lĩnh Lại bộ Thượng thư sung Cơ mật đại thần; cuối đời tham gia Duy Tân Hội một phong trào cách mạng đấu tranh giành độc lập. Nguyễn Tạo làm Đốc học, Chánh Sơn phòng sứ Quảng Nam, được vua Tự Đức phê là “quan giỏi hiếm có”; Nguyễn Duật là liệt sĩ Cần Vương, tận trung với nước.
     Nguyễn Đạo mất năm 1872, thọ 69 tuổi. Do quan hàm của các con, ông được tặng hàm Đô sát viện hữu phó đô ngự sử. Quốc sử quán triều Nguyễn, trong Đại Nam liệt truyện đã dành 4 trang để ca ngợi đức hạnh của ông, có đoạn viết: “Đạo lại khuyến khích dân làng đặt ra học điền, dựng trường học văn, học võ mời thầy về dạy. Cho chí đến chùa chiền, cầu đập, đồng ruộng, thủy lợi, hết thảy đều được sửa sang, việc gì cũng có rõ ràng đâu ra đấy, mà đều đôn đốc việc căn bản, cải thiện trong phong tục làm cái kế hơn hết về việc bảo đảm cư tụ cho dân. Lâu rồi của để dành của dân dồi dào, gặp năm đói không phải xin nhà nước cấp giúp nữa. Hơn 40 năm dân trong làng không có việc thưa kiện gì phải đến quan. Học trò trong làng văn cũng như võ, đỗ đạt nối gót nhau, bèn thành một làng danh vọng trong hàng huyện. Thượng thư Ngụy Khắc Đản,Hiệp biện đại học sĩ Nguyễn Chánh Thủ, trong ngày bình trị đều muốn đem sự trạng hay ấy tâu lên, thời Đạo liền kêu là tiếng đồn quá với tình thực mà xin miễn. Vốn là tính Đạo không muốn phô trương vậy. Người xưa, đối với những người con hiếu, cháu hiển, nhường của, cứu nạn, cho chí người học thức, đáng làm gương mẫu cho dân, đều làm biển nêu khen để chấn hưng đức hạnh tốt thời Đạo cũng hầu được như vậy đó”.

Mộ cụ Nguyễn Đạo trên núi Dương Sơn ở thị trấn Hà Lam
L.T
 
     Mộ cụ Nguyễn Đạo hiện nay ở làng Hà Lam, thị trấn Hà Lam, huyện Thăng Bình.
     (1). Theo Hà Lam xã chí, Hội đồng bảo tộc tiền hiền làng Hà Lam. Tài liệu lưu hành nội bộ, in năm 2003.

     (2) Theo Đại Nam liệt truyện, Nxb Giáo Dục, năm 2007, trang 476 
L.T

Các tin khác:

CHÍNH PHỦ ĐIỆN TỬ








Thông báo
















Thống kê truy cập

00006019429

Hôm nay: 5067
Hôm qua: 3515
Tháng này: 91602
Tháng trước: 93608
Số người đang Online: 149