Chào mừng kỷ niệm 93 năm Ngày Báo chí cách mạng Việt Nam (21/6/1925 - 21/6/2018)!
Select the search type
 
  • Site
  • Web
Search

Chi tiết tin

Văn học - Nghệ thuật

Lục bát…tức vận

Tác giả: Phan Văn Minh Ngày đăng: 10:47 | 08/03/18 Lượt xem: 521

Chần chừ đứng giữa lầu ba
Trên là lầu bốn dưới là lầu hai…

     “Thơ” lục bát đó! Nếu nhà thơ Tàu Giả Đảo có “Nhị cú tam niên đắc” (Hai câu làm mất ba năm) thì với lục bát, “nhà thơ” bình dân xứ ta lại dễ dàng “nhị cú…tam lâu đắc”: bước lên ba tầng lầu đã “xuất khẩu” được hai câu. Với người Việt, dường như ai…biết nói đều có thể làm được lục bát, thậm chí có những câu nói vô tình cũng thành “thơ”.
     Sáng tháng mười, trời mưa tầm tã. Ra đồng không được, cha ngồi trước hiên thở dài: Mưa chi dai nhách rứa trời? Thằng con ở ngoài chuồng bò hỏi vọng vô: Cha ơi cha để nón cời chỗ mô?”.
     Vậy cũng đã được một cặp thơ lục bát rồi. He he…
     Lại có câu chuyện dân gian: Bà chị có con mọn, nhờ cô em tới ẵm cháu, chăm việc nhà. Anh chồng vốn “kiêng” vợ đã lâu, nay thấy cô em vợ tròn trịa hơ hớ bèn nổi máu “xàng xê”. Đêm hôm đó, dì Út đang ôm cháu ngủ ở buồng trong thì chợt nghe tiếng bà chị ở gian ngoài hỏi gặng: “Nửa đêm gà gáy o o/ Sao anh không ngủ còn bò đi đâu?” Hóa ra anh chồng đang nhón “chân nhện” trong bóng tối định mò vào buồng trong, chẳng may quờ quạng đụng nhằm phải cái thành giường làm vợ thức giấc. Nhưng anh ta đã nhanh trí đáp lại: “Nửa đêm gà gáy o o/ Anh ngủ không được anh bò… anh chơi”. Thằng cu con đang yên giấc chợt khóc oe oe. Dì Út lắng nghe liền biết ý đồ ông anh rể. Dì vừa dỗ cháu vừa cất giọng ru hời: “Ầu ơ! Nửa đêm gà gáy o o/ Của dì dì giữ ai bò mặc ai”.
     Niêm luật lục bát thì dẫu không ai dạy, nhưng từ xa xưa chẳng mấy ai sai. Ngay cả đồng dao của trẻ con cũng có những câu lục bát vừa chuẩn vừa tài:
                                  - “Con kiến mà leo cành đa
                                  Leo nhằm cành cụt leo ra leo vào
                                  Con kiến mà leo cành đào
                                  Leo nhằm cành cụt leo vào leo ra”.

     Vậy mà ngày nay, trên các diễn đàn thơ lại đọc thấy những câu lục bát thuộc loại…tréo ngoe, chẳng hạn:
Nhớ thời còn học phổ thông
           Gánh gạch xây trường, thầy giáo phân công…
…Rõ chưa? Liệu liệu mà lo
Mỗi đứa phải có một chồng, rõ chưa?

                                   ( www.lucbat.vn)
     Tuy nhiên cũng từ ngàn xưa, thơ lục bát đã có những biến thể vô cùng đa dạng, thậm chí không cần tuân thủ những niêm luật truyền thống. Theo một nhà nghiên cứu, từ một cặp thơ lục bát có thể phô diễn thành 256 cách khác nhau. Ý kiến này có thể là cường điệu chăng? Dù sao, trong thực tế cũng đã có nhiều hình thức khá quen thuộc như lục bát chuyển nhịp, chuyển vận, trắc vận, lục bát cưỡng từ, cưỡng thanh, lục bát Bút tre…Ngày nay lại thấy phổ biến loại lục bát…tốn giấy, cứ một hai chữ lại xuống hàng mà đọc “trợn mắt” cũng chẳng tìm ra một “ý tại ngôn ngoại” nào. Chẳng hạn:
                    - Về/ Bên ấy/ Một chiều/ Mưa,/Nghe/ Lời ru/Cũ/ Cũng vừa/ Sang sông…
                                                                                                  (Khuyết danh)
     Đến đây, người viết lại muốn nhắc tới một hình thức lục bát mới xuất hiện bên các… bàn nhậu. Đặc điểm chung của loại thơ này là gây cười. Có thể đó là do hiệu ứng “tức ngược” từ cách hạ âm trắc ở chữ thứ 8 của câu bát:
                     - Xa kia phải ruộng ngò xanh?
                 Đó là rau muống nấu canh…đấy chứ!

     Có thể là vì hai chữ thứ 6 và 8 đều cùng thanh huyền hoặc thanh ngang:
                   - Hương Giang sóng nước bồi hồi
                  Chờ nhau chẳng đặng nên thôi…đi luôn.

     Hoặc là do “lạc vận” giữa hai câu sáu, tám:
                  - Tam Thanh sóng vỗ dập dồn
                Ba cô thiếu nữ ngửa…lưng ra bơi.

     Cũng có thể là do sự tương phản trong nội dung bị cố tình bỏ dở:
                 - Trông xa cứ tưởng cô nàng
                Đến khi giáp mặt lại càng… cô ta.

     Và càng khó nín cười khi câu tám lại “trật đường ray” cả về hình thức lẫn nội dung:
               - Cơm ăn mỗi bữa một lưng
              Nước uống cầm chừng để dạ…uống tiếp.

     Còn nhớ một lần vào ngày 8 tháng 3, công đoàn cơ quan tổ chức cho chị em đi thuyền dọc sông Thu Bồn. Tối đến, cả đoàn tổ chức sinh hoạt tại thôn Đại Bình, có mời một số đại diện các trường quanh vùng đến dự. Trong tiết mục “thi thơ có thưởng”, người dẫn chương trình “thả ra” những cặp lục bát “rớt chữ”, mời mọi người “nhặt vào”. Trong cặp đầu tiên, câu bát “rớt” 4 chữ:
              - Theo anh về với Thu Bồn/ Mời em xuống lội…
     Chị em không ai trả lời, chỉ thầm thì với nhau rồi cười khúc khích. Một vị đại biểu là giáo viên trong vùng liền giơ tay ứng thí:
             - …Mời em xuống lội rửa hồn một đêm.
     Mọi người vỗ tay khen hay. Nhưng ban tổ chức chưa chịu duyệt với lí do “hồn” làm sao mà rửa được. Anh giáo viên cãi:
     - Vậy đáp án của ban tổ chức là gì?
     - Thì cái gì rửa được mới rửa. Chẳng hạn: “Mời em xuống lội rửa tay anh xem”.
     - Trời! Sao nghe ngang phè vậy?
     - À thôi, chuyện này để bàn sau. Xin tiếp tục với cặp lục bát thứ hai, lần này câu bát bị “rớt” 6 chữ: “Qua sông về với Đại Bình/ Thấy em…”
     Thầy giáo ban nãy lại giơ tay, quyết ẵm giải:
     - Thấy em nằm ngủ một mình anh lo.
     Cử tọa lại vỗ tay tán thưởng, nhưng MC vẫn không chịu chấp nhận với lập luận đầy sức thuyết phục:
     - Câu của anh cũng hay đó, nhưng hơi…vô duyên. Em ngủ một mình trong nhà của em thì mắc mớ gì mình phải lo? Đáp án của chúng tôi cũng gần giống như của anh nhưng có lí hơn. Đó là: “Thấy em nằm để cửa (chấm) Mình anh lo”.
     Anh giáo viên la lên:
     - Thơ lục bát chi mà chấm giữa câu, kì rứa?
     - Ờ thì viết có chấm, nhưng khi đọc thì không. Quí vị thử xem!
     - Vậy hai câu trả lời của tôi không có giải sao?
     - Thầy giáo vẫn kèo nèo.
     - Thôi được, ban tổ chức vẫn trao anh cả hai giải. Nhưng xin nói thật rằng thơ của anh hơi cổ điển. Ngày nay người ta làm lục bát kiểu mới rồi.
     - Kiểu đó gọi là kiểu gì?
     - Thơ lục bát tức vận đó anh!
     “Lục bát tức vận”! Đọc những câu loại này với một anh bạn thơ thuộc hàng “chính đạo”, anh cũng bật cười nhưng rồi nghiêm mặt phán:
     - Kiểu này thì mỗi bài chỉ được hai câu, cũng chỉ để cười mà thôi. Giá trị gì!
     Ừ thì chỉ hai câu mà làm cho thiên hạ cười được cũng đã quí rồi. Chẳng phải “một nụ cười bằng mười thang thuốc bổ” đó sao?
P.V.M

Các tin khác:

CHÍNH PHỦ ĐIỆN TỬ








Thông báo
















Thống kê truy cập

00005711863

Hôm nay: 2578
Hôm qua: 5297
Tháng này: 60483
Tháng trước: 74800
Số người đang Online: 40