NƯỚC CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM MUÔN NĂM!
Select the search type
 
  • Site
  • Web
Search

Chi tiết tin

Văn học - Nghệ thuật

Những tật mới của chữ nghĩa

Tác giả: Đ.Q Ngày đăng: 7:35 | 18/03/15 Lượt xem: 3537

     Bà thím họ của tôi được bầu làm trưởng Ban điều hành chi hội phụ nữ thôn khoảng hơn một năm nay. Sắp đến ngày 20 tháng 10, thím nhờ tôi xem hộ bản báo cáo tổng kết công tác mà thím đã vất vả “chấp bút” trong mấy ngày trời. Tôi đọc xong, chỉ sửa mấy lỗi chính tả rồi trả lại. Thím hỏi:
          - Cậu thấy sao? Có được không? Cậu sửa kĩ lại giùm rồi chớ?
     Tôi gãi tai, không biết  nhận định thế nào nên đành lấp lửng:
          - Dạ…, thím tự… thân vận động đó hả? Nội dung rất…xuyên suốt, câu chữ rất… điển hình. Thế nào rồi cấp trên cũng lấy đó để xây dựng điểm rồi nhân ra diện cho các thôn khác. Nhưng mà…thôi, văn phong như thế thì đủ… rồi, không thể sửa được chữ nào đâu.
     Thím mừng quá, nói như reo:
          - Ui, vậy hả? Nói thiệt tình với cậu là cũng nhờ siêng năng đi họp đi hành mấy năm nay mới được ít chữ thế này đây.
      Nói xong thím lật đật cầm bản báo cáo ra về. Còn tôi thì cứ đứng tần ngần, tự trách mình không dám nói thật. Bởi lúc đó ý tôi muốn nói rằng nội dung, văn phong, chữ nghĩa như thế là đầy đủ …bệnh tật truyền nhiễm nan y, hết phương cứu chữa!
     Để giải phẫu hội chứng lâm sàng của tất cả các loại bệnh tật này, thiết nghĩ cần có sự tham gia của nhiều “nhà” thuộc nhiều “chuyên khoa” khác nhau. Nhưng trước tiên, thử đọc lại một trích đoạn bản báo cáo nói trên của bà thím tôi:
     “…Trong năm qua, nhờ sự quan tâm của các cấp ủy và chính quyền địa phương, đặc biệt là sự chỉ đạo sâu sát của các cấp hội phụ nữ xã, huyện, cộng với tinh thần hưởng ứng tích cực của trăm phần trăm chị em hội viên, ban lãnh đạo chi hội đã  phấn đấu đưa phong trào phụ nữ thôn nhà đi lên, đạt nhiều thành tích xuất sắc dâng lên chào mừng đại hội phụ nữ các cấp sắp tới…
     …Những bài học kinh nghiệm được rút ra là:
          - Quán triệt các đường lối chủ trương chính sách của Đảng và Nhà nước, đặc biệt bám sát các chỉ tiêu được giao, từng bước nâng cao nhận thức của hội viên về nhiệm vụ và quyền lợi của người phụ nữ trong thời kì mới.
          - Đổi mới tư duy trong công tác lãnh đạo và vận động phong trào, huy động được sức mạnh tổng hợp toàn thể chi hội, phát huy được ý thức làm chủ của từng hội viên, đặc biệt trong quá trình chỉ đạo thực hiện đã biết dựa vào các nhân tố điển hình tiên tiến làm cứu cánh, đẩy mạnh các hoạt động phong trào, khắc phục mọi khó khăn vướng mắc để triển khai các nội dung công tác Hội từ vi mô đến vĩ mô, hoàn thành vượt mức chỉ tiêu  kế hoạch đề ra.
          - Tuy nhiên, có nơi, có lúc, một bộ phận chị em vẫn chưa thực sự trăn trở với  công tác phụ nữ nên còn mắc phải những hạn chế nhất định. Trong những tình huấn như thế, ban lãnh đạo chi hội đã phối kết hợp với các ngành các cấp, kiên quyết không buông lỏng quản lí, đề ra nhiều biện pháp tuyên truyền giáo dục thích hợp, đặc biệt là đi sâu đi sát vận động chị em nhằm khắc phục những yếu điểm của từng đối tượng…”
     Đọc qua, có lẽ các “bậc thầy” chuyên viết báo cáo tổng kết sẽ gật đầu hài lòng, bởi đây là một “bài làm” khá đúng “văn mẫu”, có cấu trúc chặt chẽ, văn phong lưu loát, nhất là sự đường bệ của hàng loạt từ ngữ “nặng kí” được huy động tối đa vào trong bài. Tuy nhiên, chỉ cần thay đổi một vài chữ tùy theo hoàn cảnh, bài này cũng có thể đọc trong hội nghị tổng kết của bất cứ cấp bộ nào, đoàn thể nào và ở bất kì thời điểm nào. Chuyện này thì khỏi cần dẫn chứng thêm, bởi ai đã từng dự các hội nghị cơ sở theo tập quán “đến hẹn lại lên” đều có thể nhận ra rằng bảng báo cáo năm này chẳng khác mấy năm qua, và chắc sang năm cũng thế!
     Nhưng đó là một trong các di chứng chung của hoạt động đoàn thể ở cơ sở hiện nay mà bài này không dám bàn tới. Ở đây người viết chỉ muốn trao đổi về liều lượng thông tin được tải trong chữ nghĩa. Chiết suất từ một bài “văn mẫu” như trên, chúng ta có thể phân hoạch di chứng của rất nhiều từ ngữ thường dùng trong các bảng báo cáo tương tự thành bốn “nhóm bệnh” dưới đây:
     Từ ngữ… xe quá tải: Đặc biệt, lãnh đạo, giáo dục, tư duy, vi mô, vĩ mô, trăn trở, bài học kinh nghiệm, phối kết hợp, sức mạnh tổng hợp…
      Từ ngữ… trật đường ray: Cứu cánh, tình huấn, yếu điểm…
     Từ ngữ định tính: quán triệt, quan tâm, chỉ đạo, sâu sát, bám sát, buông lỏng, đẩy mạnh, đổi mới, phấn đấu, kiên quyết, tích cực, hưởng ứng, nâng cao, phát huy…
     Từ ngữ bất định: Có lúc có nơi, một bộ phận, đi lên, phần trăm, các ngành các cấp,  từng bước, khắc phục, hạn chế nhất định, nhân tố điển hình, hoàn thành vượt mức, buông lỏng quản lí…
     Vì có quá nhiều di chứng nên không thể “mổ xẻ” hết được. Bài viết này chỉ có thể lấy ví dụ “điển hình” trong mỗi nhóm bệnh kể trên.
          - Giáo dục: Từ này thường chỉ dùng cho đối tượng chưa trưởng thành. Có lẽ vì vậy mà ở các bậc học trên phổ thông, người ta dùng từ đào tạo thay cho giáo dục, giảng viên thay cho giáo viên. Nhưng hiện nay nhiều vị cán bộ đã lạm dụng từ này đến mức quá tải. Làm sao một chi hội trưởng Chi hội phụ nữ lại có đủ tư cách và năng lực để giáo dục một cộng đồng đông đảo gồm nhiều thành phần xã hội ? Thậm chí có người khi phát biểu còn tự cho mình có nhiệm vụ giáo dục quần chúng nhân dân, tức là bao gồm cả các bậc bề trên như cha mẹ, thầy cô và kể cả các…xếp của mình.
          - Cứu cánh: Đây là một từ triết học, có nghĩa là mục đích cuối cùng của một tồn tại hoặc một hoạt động (Cứu cánh biện minh cho phương tiện). Thế nhưng rất nhiều người, kể cả các phương tiện truyền thông đại chúng, do sính chữ lại không chịu…tra tự điển, đã sử dụng từ này với ý nghĩa như một ngoại lực tương hỗ cho một tồn tại hoặc hành vi nào đó. Đúng là trật…đường ray!
          - Phát huy: Có lẽ đây là một trong các “từ đẹp” được dùng thường xuyên trong các bảng báo cáo tổng kết, phương hướng hoạt động,  phát biểu “chỉ đạo”…Nó có nghĩa là làm cho điều tốt đẹp được lan tỏa rộng hơn, nhiều hơn. Nhưng nội hàm từ này không định lượng mức độ và cách thức, không ràng buộc người sử dụng và cả người nghe vào một nhiệm vụ cụ thể nào. Do đó ai cũng nói “phát huy” được nhưng phát huy tới đâu và bằng cách nào thì chẳng ai quan tâm. Nhìn chung, những từ ngữ thuộc loại định tính như thế tuôn ra giống như “nước chảy lá môn”, chẳng đọng lại được điều gì.
          - Một bộ phận: Từ này có vẻ như định lượng (số 1) nhưng lại hoàn toàn bất định. Khi nghe tuyên “một bộ phận cán bộ, đảng viên thoái hóa, biến chất…” thì không ai hiểu bộ phận đó có kích thước bao nhiêu, có nguy cơ làm hỏng hóc tổng thể tới mức độ nào. Hơn nữa, “một bộ phận” có nghĩa là một “tập hợp con” nhưng lại không xác định rõ các phần tử nên ai cũng yên tâm rằng mình không nằm hoặc không ai nắm ót được mình đang nằm trong bộ phận đó. Điều này cũng giống như chuyện chửi của Chí Phèo. Hắn chửi trời, chửi đời rồi chửi những đứa không chửi nhau với hắn, cũng chẳng động đậy được ai. Chỉ đến khi hắn chửi “cái đứa chết mẹ nào sinh ra hắn” thì câu chuyện mới bắt đầu sáng tỏ.
     Bạo gan làm công việc liệt kê và phân tích một vài từ ngữ thường nghe thường thấy như trên nhằm  đánh động đến một hiện tượng chữ nghĩa hơi “nhạy cảm” mà lâu nay ít ai bàn đến. Người viết bài này trong một thời gian dài cũng đã từng bị nhiễm những tật bệnh ngôn ngữ như thế khá nặng, đến mức đã biểu hiện di chứng vào cả trong sáng tác. Xin “giở áo xem lưng” với một bài thơ dưới đây:
Phê bình em
                                                    Dẫu lòng kiên quyết đi lên
                                                    Sao em không nghĩ đến quyền lợi tôi?
                                                    Phê bình em, chẳng giữ lời
                                                    Làm cho nội bộ chia đôi ngã đường
                                                    Em đứng vững giữa đời thường
                                                    Tôi lèo lái giữa đại dương chòng chành.
                                                    Thôi thì tụt hậu cũng đành
                                                    Trăm năm tồn đọng mối tình ngây thơ
                                                    Từ vi mô đến vĩ mô
                                                     Quá trình  tôi cũng đã cô đơn nhiều.

                                                     Chỉ xin đề xuất một điều
                                                     Rút ra bài học mà yêu mọi người.
Đ.Q
Đ

Các tin khác:

CHÍNH PHỦ ĐIỆN TỬ








Thông báo
















Thống kê truy cập

00005801907

Hôm nay: 1123
Hôm qua: 2862
Tháng này: 64992
Tháng trước: 85535
Số người đang Online: 74