CHÀO MỪNG NGÀY NHÀ GIÁO VIỆT NAM (20/11)!
Select the search type
 
  • Site
  • Web
Search

Chi tiết tin

Danh nhân

Hà Đình Nguyễn Thuật – Danh nhân văn hóa

Tác giả: Nguyễn Công Điểu Ngày đăng: 9:00 | 01/09/15 Lượt xem: 4420

Nguyễn Thuật là quan đại thần triều Nguyễn, trải qua nhiều đời vua, là một nhà giáo dục, một sử gia, nhà thơ nhà văn với nhiều lĩnh vực khác nhau, từng lãnh nhiều chức vụ quan trọng, kể cả đi sứ sang Trung Quốc, nhưng ông lúc nào cũng giữ được tính liêm khiết, có lối sống thanh bạch, vì nước, vì dân. Ông đã để lại cho đời một sự nghiệp văn chương phong phú và đồ sộ, có giá trị xứng đáng là một nhà văn hóa lớn của dân tộc và của quê hương Quảng Nam - Đà Nẵng.

     Nguyễn Thuật có tên hiệu là Hà Đình, tự Hiếu Sinh, tước An Trường Tử. Ông sinh năm 1842 tại làng Hà Lam, huyện Lễ Dương, phủ Thăng Hoa, trấn Quảng Nam (nay là thị trấn Hà Lam, huyện Thăng Bình, tỉnh Quảng Nam).
     Nguyễn Thuật xuất thân trong một gia đình nho học và khoa bảng, là con trai thứ hai của ông Nguyễn Đạo và bà Võ Thị Tại - vốn dòng danh gia vọng tộc. Năm Mậu Tý (1828) triều Minh Mạng thứ 9, cha là Tiên phong công Nguyễn Đạo đỗ tú tài cả hai khoa, được triều đình bổ dụng, song vì còn mẹ già cần phụng dưỡng nên đã khước từ làm quan. Ông Nguyễn Đạo nổi tiếng là người có lòng nhân ái, thường xuất tiền giúp đỡ dân nghèo đói, đặc biệt năm 1863 mất mùa đói kém, ông quyên góp 60.000 quan tiền cứu trợ dân, được vua ban thưởng Ngân Bài lạc quyên và Ngân Bài nghĩa sĩ. Người anh trưởng là Sơn phòng sứ Nguyễn Tạo làm huấn đạo huyện Gia Lộc, Hương Trà, tri phủ phủ Hoài Đức, Án Sát, Bố chánh tỉnh Hải Dương, hàm Hàn Lâm Viện biên tu dưới triều Tự Đức, được sắc phong “lương lai nan đắc” (Khó được người hiền như thế). Năm 1865 lĩnh tri phủ Phù Cát, ông đã yên dân, không còn nạn trộm giặc và hổ báo hoành hành, vua đã ban thưởng một tấm kim khánh “Liêm, Bình, Cần, Cán”. Cuối đời lãnh chức Sơn phòng sứ tại miền thượng du Quảng Nam, đã dâng sớ xin vua lấp sông Vĩnh Điện, mở sông Ái Nghĩa phục vụ nước tưới cho nông nghiệp và xin vua 8 điều miễn tô, miễn thuế, miễn kén lính cho dân miền này. Người em kế là Cử Hội Nguyễn Uýnh, đỗ cử nhân văn võ lưỡng khoa nhưng không chịu ra tham chính, cùng với các ông Trần Văn Dư, Nguyễn Duy Hiệu hưởng ứng phong trào nghĩa hội Cần Vương, làm Tán tương quân vụ, đích thân kéo quân vào tiếp ứng nghĩa binh Quảng Ngãi, Bình Định do Mai Xuân Thưởng lãnh đạo đánh vào huyện lỵ Bình Sơn Quảng Ngãi. Trận đánh thắng lợi, quan quân triều đình và tay sai Pháp hoàn toàn tan rã. Đến tháng 7 năm Bính Tuất có lệnh của Nghĩa hội Quảng Nam phải rút quân về. Đội quân ông Cử Hội đi hậu tập, đến Cầu Cháy huyện Bình Sơn thì bị quân của Nguyễn Thân phục kích. Trong lúc hỗn quân Cử Hội Nguyễn Uýnh đã hy sinh tại trận vào ngày 5 tháng 7 năm Bính Tuất (1886).
     Năm Tự Đức thứ 34 (1881) triều đình thăng Nguyễn Thuật hàm Tham tá các vụ, lãnh Bộ Hộ thị lang, sau đó ông nhận lệnh làm Chánh sứ sang Trung Quốc. Đến khi về nước ông được thăng hàm Tham tri. Năm Thành Thái thứ 13 (1901) vì bất hòa với Hoàng Cao Khải và chống đối việc Nguyễn Thân chém chết mười mấy người thuộc chi đảng của Phan Đình Phùng nên Nguyễn Thuật xin về hưu, rồi mở trường dạy học tại quê nhà.
     Đến năm 1902, Cần chánh Nguyễn Thân và Hoàng Cao Khải (1850-1933) từng là hai tay sai khét tiếng của Pháp có xung đột bất hòa lẫn nhau, khiến chính quyền bảo hộ Pháp và triều đình sa thải, bãi nhiệm. Nhân việc này, liền sau đó, vua Thành Thái đã cho triệu hồi Ông và cựu thượng thư Hồ Lệ (1848-1905) về lại kinh để thay hai chức vụ trên.
     Sang đời Vua Duy Tân (1907-1916) ông vẫn giữ nguyên chức cũ cho đến khi về hưu. Ông vẫn mở trường dạy học tại Hà Lam, cho xây dựng nhiều hạng mục công trình tại Hà Lam, mà nay vẫn còn lưu dấu tại khuôn viên di tích Hà Kiều và Đình Tiền hiền Hà Lam. Bấy giờ người dân địa phương đều kính trọng gọi ông là cụ Thượng Hà Đình. Ông mất tại quê nhà năm 1911 nhằm ngày 23 tháng 11 năm Tân Hợi, hưởng thọ 70 tuổi.
     Ngoài danh tiếng là một danh thần, một sử gia, nhà giáo dục, nhà ngoại giao tài tình, Hà Đình Nguyễn Thuật còn là một nhà thơ nhà văn lão luyện với hàng trăm tác phẩm thơ Đường luật Hán Nôm trong kho tàng văn học Việt Nam thời cận đại. Ông đã để lại sự nghiệp văn chương phong phú về hình thức, đa dạng về nội dung và lớn lao về tầm vóc. Thơ văn ông không chỉ giàu về số lượng mà còn thâm thúy về nội hàm thể hiện, Đó là một nhân sinh quan tích cực, hợp thời cuộc, luôn giao hòa cùng thiên nhiên và cuộc sống thực tại. Các giới văn sĩ cùng thời nhận xét ông là một thi nhân “cực kỳ hay chữ”. Ông say mê văn chương đến độ dành cả thời gian sau giờ làm việc để đọc sách và viết. Ông đã để lại cho đời một số lượng tác phẩm thơ văn đồ sộ với trên 800 bài trong văn học Việt Nam cận đại, gồm đủ các thể loại: văn, thơ, từ, phú, hát nói, câu đối…Ngoài ra ông còn để lại nhiều tác phẩm thư pháp, bi ký cả trong và ngoài nước. Thơ văn của ông không những được các vua khen ngợi, các đại thần, các bạn đồng liêu thán phục mà còn được các đại thần nhà Thanh như tổng đốc Quảng Châu là Tăng Quốc Phiên và các văn nhân nổi tiếng của Trung Quốc lúc bấy giờ nể phục văn tài và chữ viết tuyệt đẹp của ông, Ông là một người Việt Nam hiếm hoi lúc bấy giờ được nước ngoài khen tặng.
     Suốt cả đời tận tụy vì dân, vì nước; người đời từ tầng lớp trí thức đến bình dân đều

hết sức ca ngợi về công đức của ông. Không những được các vua trọng về tài, nể vì đức, giao những việc quốc gia đại sự, ông còn được nhân dân Quảng Nam nói riêng, nhân dân cả nước nói chung trọng vọng vì tính thanh liêm, cương trực, yêu thương và gần gũi dân; có khoa bảng mà không kiêu căng, rất mực sống với dân, xứng đáng là bậc “ dân chi phụ mẫu”.
     Vua Tự Đức từng nhận xét: “Nguyễn Thuật là người tuổi trẻ tân tiến, hiếu học, thông mình đĩnh ngộ, biết lẽ phải, không a dua theo kẻ khác”. Vua Thành Thái thì ca ngợi: “Nguyễn Thuật là người khí trương cao khiết, học thức uyên bác…từng đem ơn ích cao thượng cho kẻ khốn cùng…Ông là một người thật xứng đáng làm mẫu mực cho vạn thế”.
      Nguyễn Thuật, một nhà văn hóa lớn của Đất Quảng, ông đã sáng tác những tác phẩm văn học nổi tiếng gồm: “ Hà Đình ứng chế thi sao ” là những thi họa lại thơ Tự Đức; “ Hà Đình văn sao ” là các bài biểu, sử, luận, tự, ký trướng; “ Hà Đình văn tập ” gồm 244 câu đối vào các dịp mừng đồng liêu thi đỗ, mừng thăng chức, mừng thọ, về hưu…; “ Mối hoài ngâm thảo ” khoảng 300 bài thơ trong dịp đi sứ Trung Quốc. Và các sáng tác viết chung với các nhà văn, nhà thơ Việt Nam và Trung Quốc đương thời.
     Những công trình văn hóa tại địa phương Quảng Nam - Đà Nẵng, Nguyễn Thuật để lại cho đời những di tích còn lưu giữ được và truyền tụng lại như bài viết vận động dân cư Hòa Vang, Đà Nẵng bảo vệ dòng chảy, dòng nước sông Cu Đê tại quận Liên Chiểu, cây cối núi đồi hùng quan tại nam đèo Hải Vân, Sơn Trà, thành phố Đà Nẵng. Bi ký nói về nguồn gốc xây dựng làng Minh Hương tại thị xã Hội An do Nguyễn Thuật phủ chính “Minh Hương Tụy Tiên Đường Bi Ký”. Dưới gốc sưa Nguyễn Thuật nay vẫn còn cây sưa ấy đã trên 100 năm tuổi được chính quyền và nhân dân chăm sóc, lưu giữ tại khu di tích Hà Kiều, thị trấn Hà Lam, huyện Thăng Bình, Quảng Nam. Ông đã quyên góp, vận động dân đắp đập, đào kênh dẫn nước tưới cho đồng ruộng tạo nên bàu sen ngoạn cảnh tươi đẹp với hoa sen, bàu sen chín khúc, xây cầu Hà Kiều tạo nên cảnh Gò Thường văn hóa xưa, nay là khu văn hóa Hà Kiều của huyện Thăng Bình, Quảng Nam. Còn nữa và còn nữa, tại quê hương Hà Lam, nhiều công trình văn hóa còn lưu dấu tích, tên tuổi, đề tứ, đối liễn, văn bia, tiền bạc xây dựng khu văn miếu (tức Văn Thánh), đình làng tiền hiền, miếu Nghĩa tự Hà Lam.
     Dưới gốc sưa già trên 100 tuổi là những địa danh rất đẹp, như Hà Khê, Hà Trì, Hà Kiều, Bàu sen chín khúc tại thị trấn Hà Lam, huyện Thăng Bình, Quảng Nam.
     Hà Khê đã được Nguyễn Thuật giúp dân đào rộng để dẫn nước từ sông Ly Ly và đắp đập tưới nước cho lúa tươi tốt tại đồng ruộng Hà Lam.
     Hà Kiều như một làng cổ đồng bằng Quảng Nam vẫn tồn tại ngoài Hội An… Cảnh ấy, người ấy thật đúng với câu thơ của Nguyễn Thuật: “Thập Lý hà phong hương bất đoạn. Bản Kiều tây bạn thị ngô gia” (Mười dặm hương sen mùi còn thoảng. Bờ tây cầu ván ấy nhà ta). Văn thánh được Nguyễn Thuật cho xây dựng lại đàng hoàng hơn tại Hà Lam, Thăng Bình, Quảng Nam, nhằm khuyến khích và phát huy tinh thần hiếu học của con em qua những tấm gương cao đẹp của tiền nhân.
     Dưới gốc sưa cổ thụ của Nguyễn Thuật hơn 100 năm trước đây, con đường đến với chữ nghĩa và kiến thức tài năng của các thế hệ tuổi trẻ Thăng Bình ngày nay đã nối tiếp nhau trở thành tiếng gọi tiếp nối âm vang từ quá khứ hiện về. Thật là mối giao cảm huyền diệu nơi tâm thức của mỗi người chúng ta hôm nay!
     Thật vậy, trên tất cả những thành tựu Hà Đình Nguyễn Thuật đạt được là đại thần thanh liêm, tiết tháo trải 8 đời vua (Tự Đức đến Duy Tân) thì phải nói rằng sự nghiệp văn học, văn hóa do cụ sáng tác, xây dựng nên rất có giá trị còn lưu lại trong sử sách, trong tàng thư….mới chính là yếu tố cốt lõi trong cuộc đời của danh nhân Nguyễn Thuật.
     Phong cảnh nơi Nguyễn Thuật đã trí sĩ những ngày cuối đời với những hình ảnh Hà Kiều, Hà Trì, Bàu Sen… của một vùng tĩnh lặng, xinh tươi, thanh nhã, tạo dấu ấn khắc sâu vào lòng người địa phương. Dù vậy, “Đền đài rồi cũng bị mai một, chỉ có VĂN HÓA mới thực sự tồn tại vĩnh cửu”, thì những công trình vật thể ấy dù có mai một theo lẽ thường khiến về sau không còn ai hình dung được nữa, nhưng những công trình văn hóa phi vật thể sẽ mãi mãi sống với nhân thế, sống với sự kính trọng ngưỡng mộ của mọi thế hệ sau này. Hà Đình Nguyễn Thuật rất xứng đáng vinh danh là NHÀ VĂN HÓA LỚN của Quảng Nam - Đà Nẵng là danh nhân văn hóa của dân tộc.
     Thay mặt Tộc Nguyễn Công Hà Lam kính thỉnh nguyện các cấp lãnh đạo huyện, tỉnh và Trung ương xem xét quyết định xây dựng nhà lưu niệm hoặc bảo tàng Hà Đình Nguyễn Thuật - Danh nhân văn hóa tại quê hương thị trấn Hà Lam, huyện Thăng Bình, tỉnh Quảng Nam.
                                                                                                        Tháng 8 năm 2015

Đại diện Tộc Nguyễn Công - Hà Lam
                                                                                            Nguyễn Công Điểu
N.C.Đ

Các tin khác:

CHÍNH QUYỀN ĐIỆN TỬ








Thông báo
















Thống kê truy cập

00006206035

Hôm nay: 6
Hôm qua: 3753
Tháng này: 65342
Tháng trước: 99301
Năm này: 872993
Số người đang Online: 103