NƯỚC CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM MUÔN NĂM!
Select the search type
 
  • Site
  • Web
Search

Chi tiết tin

Danh nhân

Nguyễn Uýnh với phong trào Nghĩa hội Quảng Nam

Tác giả: Lê Đình Thành Ngày đăng: 16:27 | 10/08/15 Lượt xem: 3111

     Nguyễn Uýnh hay còn gọi là Nguyễn Duật, nguyên tên là Nguyễn Công Trứ sau cải là Nguyễn Duật tự là Vọng Sơn, là con thứ ba của ông Nguyễn Đạo – một bậc “nghĩa sĩ phẩm hạnh”. Nguyễn Uýnh xuất thân từ một gia đình khoa bảng có truyền thống hiếu học, ông là em trai của của cụ Hà Đình Nguyễn Thuật (1842 - 1911). Thiếu thời ông là người con ngoan, chăm học và học rất giỏi, rất hiếu thảo và thích hoạt động. Năm 1875 ông đi thi đỗ tú tài năm Tự Đức thứ ba mươi, đến khoa Kỷ Mão 1879 thi hương đỗ cử nhân. Cùng trong năm này ông thi võ và đỗ cử nhân võ được triều đình bổ chức lãnh binh nhưng xin khất lưu không ra làm quan, ở nhà cùng cụ thân sinh Nguyễn Đạo tiếp tục học tập văn ôn võ luyện, phụng sự cha mẹ già, dạy văn võ cho con cháu trong làng, dòng họ.
     Năm 1885, lúc ông ra Huế để dự thi hội thì kinh đô thất thủ. Nhóm kháng chiến do Tôn Thất Thuyết lãnh đạo phò vua Hàm Nghi xuất bôn ra Tân Sở, Quảng Trị xuống “Hịch Cần Vương”. Ông quay về quê hưởng ứng Hịch Cần Vương tại Quảng Nam cùng Trần Văn Dư (1839 – 1885) tổ chức lực lượng chống Pháp vào tháng 7/1885. Vào thời điểm này ông được cử làm “Tán Tương Quân Vụ” của Nghĩa hội phụ trách phân khu Thăng Bình - Quế Sơn. Đội nghĩa quân của ông  rất mạnh được điều đi khắp nơi trên địa bàn Quảng Nam. Lúc bấy giờ nhân dân Thăng Bình – Quế Sơn gọi ông là “Ông Cử Hội”. Cuối năm 1885 tình hình Nghĩa hội Ngãi - Định bị Nguyễn Thân đánh phá ác liệt có nguy cơ bị tiêu diệt. Để có sự liên lạc hỗ trợ lẫn nhau, Nghĩa hội Quảng Nam cử Tán Tương Quân vụ Quảng Nam Nguyễn Uýnh dẫn đầu một trong năm cánh quân nghĩa hội Quảng Nam vào phối hợp với 3 cánh quân của Nghĩa hội Quảng Ngãi, Bình Định đánh vào huyện lị Bình Sơn, Quảng Ngãi. Trận đánh thắng lợi ta làm chủ tình hình, Lê Uyển bỏ chạy, Nguyễn Tiến Quý, Phạm Trọng Di bị nghĩa quân đánh bại. Quan quân triều đình tại Bình Sơn tan rã hoàn toàn. Đây là lần đầu tiên từ khi thành lập Nghĩa hội Cần Vương 3 tỉnh đã liên kết hỗ trợ nhau và giành thắng lợi, củng cố được căn cứ hậu phương cho Nghĩa hội Ngãi - Định.
     Đến tháng 7 năm Bính Tuất (1886), có lệnh của Nghĩa hội Quảng Nam rút 5 cánh quân về, đội quân cụ Cử - Nguyễn Uýnh đi hậu tập khi ra đến Cầu Cháy,  Bình Sơn thì bị phục binh của Nguyễn Thân chặn đánh. Trong lúc hỗn chiến ác liệt ông đã hy sinh tại tại chiến địa vào chiều ngày mùng 5 tháng 7 năm Bính Tuất (1886). Lúc đó có 2 nghĩa quân thân tín của ông là ông Nguyễn Công Khả và ông Nguyễn Quân (Tràm Cò) cướp được thi hài đưa về quê, gia đình mai táng tại phía Tây rừng Tiên Nông (Hà Lam). Tin ông hi sinh tại chiến trường về đến căn cứ hai cụ Nguyễn Duy Hiệu và Phan Bá Phiến đã có câu đối khóc ông:
“Nhị huynh tại nhi văn chi quân dĩ đương trường dư chính khí,
Tam quân hành tắc thủy dữ ngã ư che khổn phạp lương tài”
Dịch là:
“Hai anh còn đây, tin ông chiến đấu ở chiến trường thừa chính khí,
Ba quân còn đó không có ông chỉ huy ta mất một tướng tài”
Huỳnh Thúc Kháng dịch.
     Sau khi ông mất, quân triều định có sự hỗ trợ của thực dân Pháp, dưới sự chỉ huy của Nguyễn Thân đã truy kích nghĩa hội đến Hà Lam, bắt gia đình ông Cử Hội, đốt nhà thờ tộc Nguyễn Công. Lúc bây giờ gia đình cụ Cử được sự giúp đỡ của Nghĩa quân Tân Tỉnh, bà Phan Thị Hòa vợ ông đã đưa gia đình và các con Nguyễn Thị Két, Nguyễn Thị Điểu, Nguyễn Công Khách lên Tân Tỉnh, Trung Lộc (nay thuộc huyện Nông Sơn) để cư trú. Tại đây sau khi ổn định nơi ăn chốn ở, bà Hòa đã tập hợp anh em nghĩa quân cũ của ông Cử và được Hội chủ Nguyễn Duy Hiệu giao đóng quân tại núi Chóp Vung làm tiền đồn án ngữ con đường dẫn vào căn cứ. Nhưng tình hình ngày càng khó khăn phức tạp, quân triều đình liên tục uy hiếp tấn công. Hội chủ Nguyễn Duy Hiệu bắt buộc phải lui quân về An Lâm. Gia đình bà Hòa được lệnh phân tán ra vùng Dùi Chiêng để giấu tung tích. Nghĩa hội Quảng Nam tan rã, gia đình bà Hòa vẫn còn ở lại Tân Tỉnh , Trung Lộc hơn 10 năm sau khi tình hình lắng xuống mới về lại Hà Lam.
     Sau ngày Cách mạng tháng Tám năm 1945 thành công, tên ông được đặt cho đội tuyên truyền xã nhà do ông Nguyễn Đức Dũng phụ trách, lấy tên là đội Ca kịch Nguyễn Uýnh.
Lê Đình Thành (Trưởng phòng Tư pháp huyện)

Tài liệu tham khảo:

- Gia phả tộc Nguyễn Công và gia đình ông Nguyễn Công Xuân – cháu nội cụ Nguyễn Uýnh (Hà Lam, Thăng Bình);

- Tập Hà Lam xã chí;

- Lịch sử Đảng bộ Hà Lam (bản thảo);

- Tác phẩm “Sống đẹp với Hà Đình” – Nguyễn Q. Thắng – nhà xuất bản văn học 5/2009.


L.Đ.T

Các tin khác:

CHÍNH PHỦ ĐIỆN TỬ








Thông báo
















Thống kê truy cập

00005804457

Hôm nay: 1699
Hôm qua: 1974
Tháng này: 67542
Tháng trước: 85535
Số người đang Online: 65